Có những phong cách thời trang được sinh ra từ xu hướng. Và có những phong cách được sinh ra từ triết học. Japandi thuộc về nhóm thứ hai — nó không đến từ một bộ sưu tập, một mùa diễn hay một bài đăng viral. Nó đến từ sự gặp gỡ của hai triết lý thẩm mỹ lâu đời nhất thế giới, hình thành ở hai đầu địa cầu, rồi nhận ra rằng chúng nói về cùng một thứ bằng hai ngôn ngữ khác nhau. full-width
Japandi là từ ghép của Japan (Nhật Bản) và Scandinavia. Nhưng hiểu Japandi chỉ qua tên gọi là bỏ lỡ phần sâu nhất của nó. Để hiểu đúng, cần hiểu hai triết lý đứng đằng sau: Wabi-sabi của Nhật Bản và Lagom của Scandinavia — cả hai đều không có từ tương đương chính xác trong tiếng Việt, và đó không phải ngẫu nhiên.
Wabi-sabi — vẻ đẹp trong sự không hoàn hảo
Wabi-sabi (侘寂) là một khái niệm thẩm mỹ của Nhật Bản có nguồn gốc từ Thiền tông, phát triển mạnh vào thế kỷ 15–16. Không có định nghĩa dứt khoát cho nó — và đó chính là một phần bản chất của khái niệm này: những gì có thể được định nghĩa hoàn toàn thường không còn giữ được chiều sâu của mình.
Nếu phải diễn đạt bằng lời, Wabi-sabi là thái độ thẩm mỹ tìm thấy vẻ đẹp trong ba điều: sự không hoàn hảo (imperfection), sự hữu hạn (impermanence), và sự chưa hoàn thành (incompleteness). Một chiếc bát trà có vết nứt được lấp bằng vàng — kỹ thuật gọi là Kintsugi — là hình ảnh quen thuộc nhất của tư duy này. Vết nứt không phải khuyết điểm cần che giấu, mà là lịch sử cần được tôn trọng.
Trong thời trang và thiết kế vật dụng, Wabi-sabi biểu hiện ở sự ưu tiên vật liệu tự nhiên có dấu vết thời gian, bề mặt không đồng đều nhưng có chiều sâu, và sự tối giản đến mức chỉ còn lại những gì thực sự cần thiết — không phải vì tiết kiệm, mà vì sự tập trung vào từng thứ một.
Lagom — vừa đủ là đỉnh cao
Lagom là một từ tiếng Thụy Điển không có từ tương đương chính xác trong hầu hết các ngôn ngữ khác. Nghĩa gần nhất có thể đạt được bằng tiếng Việt là "vừa đủ" — nhưng Lagom mang hàm nghĩa rộng hơn nhiều: không quá ít, không quá nhiều, đúng mức cần thiết để mọi thứ hoạt động hài hòa.
Lagom không phải sự trung bình hay sự thỏa hiệp. Đó là sự cân bằng được tìm thấy sau khi đã loại bỏ những gì không cần thiết ở cả hai phía. Trong văn hóa Scandinavia, Lagom thể hiện trong kiến trúc, thiết kế nội thất, cách tổ chức không gian sống và — ngày càng rõ rệt hơn — trong cách người ta lựa chọn trang phục và phụ kiện.
Lagom không hỏi "cái này có đẹp không" mà hỏi "cái này có phục vụ đúng mục đích của nó không, theo cách đơn giản nhất có thể". Đó là câu hỏi của một người thiết kế nghiêm túc, không phải câu hỏi của một người đi mua sắm.
Khi hai triết lý gặp nhau
Wabi-sabi và Lagom đến từ hai nền văn hóa cách nhau hàng nghìn kilômét, phát triển độc lập trong nhiều thế kỷ. Nhưng khi đặt cạnh nhau, chúng chia sẻ một nền tảng rõ ràng: cả hai đều từ chối sự thừa thãi như một giá trị thẩm mỹ. Cả hai đều tìm thấy vẻ đẹp trong sự giản dị có chiều sâu. Và cả hai đều ưu tiên vật liệu tự nhiên, chân thực hơn vật liệu nhân tạo bóng bẩy.
Japandi là tên gọi cho vùng giao thoa đó — không phải sự pha trộn cơ học của hai nền văn hóa, mà là sự nhận ra rằng hai triết lý này cùng hướng đến một điều: vẻ đẹp xuất phát từ sự trung thực của vật chất.
Japandi không phải là mặc đồ Nhật Bản hay Scandinavia. Đó là thái độ đặt câu hỏi: vật này có trung thực không — với chất liệu của nó, với công năng của nó, với người sử dụng nó?
Japandi trong thời trang — không phải một bộ đồng phục
Một hiểu lầm phổ biến: nghĩ Japandi trong thời trang có nghĩa là mặc áo kimono kết hợp áo len Scandinavia. Đó không phải Japandi — đó là cosplay địa lý.
Japandi trong thời trang là về triết lý lựa chọn, không phải về nguồn gốc thiết kế của từng món đồ. Một chiếc áo len cổ tròn màu xám đá được dệt từ sợi tự nhiên, đường may tối giản và không có chi tiết trang trí — đó có thể là Japandi, dù được sản xuất ở bất kỳ đâu trên thế giới.
Bảng màu của đất và tĩnh lặng
Japandi làm việc trong bảng màu mà người ta hay gọi là "màu của thiên nhiên chưa được chỉnh sửa": trắng sữa, be tro, xanh rêu nhạt, nâu gỗ, xám đá, đen mờ. Không có màu chói, không có màu để gây chú ý. Mỗi màu trong bảng này đều có thể ngồi yên cạnh nhau mà không tranh nhau ánh mắt người nhìn.
Điều thú vị là vải canvas tự nhiên — với màu ecru (trắng đất) đặc trưng khi chưa nhuộm — nằm rất tự nhiên trong bảng màu Japandi. Đó không phải màu trắng thuần khiết, cũng không phải màu be sặc sỡ. Đó là màu của vật liệu khi nó được để yên là chính mình.
→ Xem thêm: Vải canvas là gì? Lịch sử và nguồn gốc của chất liệu đã định hình thời trang thế giới
Chất liệu có ký ức
Japandi ưu tiên vật liệu tự nhiên không phải vì lý do môi trường — dù điều đó cũng có — mà vì lý do thẩm mỹ sâu hơn: vật liệu tự nhiên thay đổi theo thời gian theo cách có ý nghĩa. Chúng lão hóa. Chúng giữ dấu vết của sự sử dụng. Chúng có ký ức.
Đây là nơi Wabi-sabi hoạt động rõ nhất trong lựa chọn vật liệu: một chiếc túi xách thời trang bằng canvas cotton sau vài năm sử dụng có bề mặt khác hoàn toàn so với khi mới — và trong tư duy Japandi, đó không phải sự xuống cấp. Đó là vật liệu đang kể câu chuyện của mình.
Ngược lại, vật liệu tổng hợp bóng bẩy không thay đổi theo cách có ý nghĩa — chúng chỉ trở nên cũ hơn. Đó là sự khác biệt mà người có tư duy Japandi nhận ra ngay khi chạm tay vào.
Hình khối không đòi hỏi sự chú ý
Japandi không làm việc với những hình khối kịch tính. Đường cắt thường rộng vừa đủ để không ôm sát cơ thể nhưng không đến mức oversized (rộng dáng) theo nghĩa hiện đại. Vai áo thường đặt đúng vị trí vai thật. Độ dài được chọn để phục vụ chuyển động, không phải để tạo hình ảnh.
Với túi xách, hình khối Japandi thường là những khối hình học đơn giản — hình chữ nhật, hình thang, hình tròn — không có chi tiết bổ sung không cần thiết. Một chiếc túi tote canvas (canvas tote bag) với tỷ lệ được cân nhắc kỹ và dây quai có độ dày phù hợp với thân túi là đủ để nói chuyện bằng ngôn ngữ Japandi.
Japandi và Minimalism — cùng hướng nhưng khác gốc
Japandi thường bị nhầm lẫn với Minimalism — và điều đó không hoàn toàn sai, vì cả hai đều từ chối sự thừa thãi. Nhưng có một điểm khác biệt quan trọng về thái độ.
Minimalism đến từ tư duy phương Tây — nó loại bỏ để đạt đến sự thuần khiết, sự kiểm soát, và đôi khi là sự hoàn hảo. Japandi, đặc biệt qua lăng kính Wabi-sabi, loại bỏ không phải để đạt đến sự hoàn hảo — mà để có không gian cho sự không hoàn hảo được thở. Đó là một sự khác biệt nhỏ nhưng tạo ra năng lượng thị giác rất khác nhau.
Tủ đồ Minimalist thuần túy có thể trông như một không gian triển lãm — sạch sẽ và chính xác đến mức người ta ngần ngại chạm vào. Tủ đồ Japandi trông như một không gian sống — có những vật dụng được dùng nhiều, có dấu vết của thời gian, và không có gì cảm thấy quá quan trọng để không dám dùng hàng ngày.
→ Xem thêm: Phong cách tối giản (Minimalism) trong thời trang: Nguồn gốc từ nghệ thuật đến tủ đồ đương đại
Những ai tự nhiên cảm thấy gần gũi với Japandi
Japandi không phải phong cách dành cho tất cả — và không cần phải vậy. Nhưng có những dấu hiệu cho thấy ai đó có tư duy thẩm mỹ gần với Japandi một cách tự nhiên, dù chưa bao giờ nghe tên gọi này.
Họ là người nhận ra vẻ đẹp trong một chiếc bình gốm thủ công có hình dạng không hoàn toàn đều. Họ thấy một mảnh vải lanh nhăn nhúm sau giặt vẫn đẹp theo cách riêng của nó. Họ không thấy cần phải lấp đầy khoảng trống — trong không gian, trong tủ đồ, hay trong tổng thể trang phục. Và họ là người, khi cầm một chiếc túi xách thời trang lên, câu hỏi đầu tiên không phải là "chiếc này của hãng nào" mà là "chất liệu này cảm giác như thế nào trong tay".
Japandi cũng phù hợp với những người muốn xây dựng tủ đồ không bị lỗi thời theo mùa — vì những gì thuộc về Japandi không bị định nghĩa bởi xu hướng, mà bởi nguyên lý. Một chiếc túi canvas màu đất với đường may tối giản sẽ không trở nên "lỗi mốt" vì bản chất của nó không gắn với bất kỳ mùa thời trang nào.
Japandi trong tủ đồ thực tế
Một tủ đồ Japandi không nhất thiết phải toàn màu trắng và xám. Nó có thể có màu xanh rêu nhạt của rêu sau mưa, màu nâu hạt dẻ của vỏ cây, màu xanh indigo (chàm) trầm — tất cả đều là màu của vật liệu tự nhiên chưa bị khai thác quá mức.
Điều tạo nên tính Japandi của một tủ đồ không phải bảng màu cụ thể, mà là sự nhất quán trong nguyên lý lựa chọn: mọi thứ đều được chọn vì lý do của nó, không có gì tồn tại chỉ để gây ấn tượng, và tổng thể tạo ra một cảm giác về sự yên tĩnh có chiều sâu — không phải sự trống rỗng.
Với phụ kiện, một chiếc túi xách được làm từ vải canvas tự nhiên, có hình khối đơn giản và phụ kiện kim loại được xử lý tinh tế — không bóng loáng, không oxy hóa quá mức — là một trong những lựa chọn phù hợp nhất với tư duy Japandi. Không phải vì nó "trông Nhật" hay "trông Bắc Âu", mà vì nó trung thực với chất liệu của mình và không đòi hỏi gì thêm từ người nhìn.
→ Xem thêm: Sợi tự nhiên và sợi tổng hợp trong may túi: Điểm khác biệt cốt lõi
Triết lý mặc chứ không phải xu hướng mặc
Trong tất cả các bài viết về những phong cách mà 27SCI giới thiệu đến bạn, Japandi có lẽ là phong cách đòi hỏi sự hiểu biết về triết học nhiều nhất — và đó chính là lý do nó bền vững nhất. Những gì được xây dựng trên tư duy sẽ không bị phá vỡ bởi xu hướng, vì xu hướng không có ngôn ngữ chung với tư duy.
Wabi-sabi nhắc nhở rằng vẻ đẹp không đến từ sự hoàn hảo. Lagom nhắc nhở rằng vừa đủ là một thành tựu, không phải sự thỏa hiệp. Khi hai điều đó kết hợp trong cách một người lựa chọn trang phục và phụ kiện, kết quả không chỉ là một phong cách — mà là một cách nhìn.
Bài viết tiếp theo trong loạt bài này sẽ đi vào Capsule Wardrobe — không phải một phong cách theo nghĩa truyền thống, mà là một phương pháp xây dựng tủ đồ có thể chứa đựng bất kỳ phong cách nào ở trên, kể cả Japandi.
Mời Bạn Xem Thêm Bài Viết Liên Quan:
Bản đồ các trường phái phong cách thời trang cá nhân phổ biến hiện nay
Phong cách tối giản (Minimalism): Nguồn gốc từ nghệ thuật đến tủ đồ đương đại
Quiet Luxury — Sang trọng lặng lẽ: Định nghĩa và cách nhận diện trong thời trang đương đại
Capsule Wardrobe: Triết lý lựa chọn ít hơn và ý nghĩa sâu hơn
0 Comments